X

مقالات روانشناسی، مشاوره و رواندرمانی مرکز مشاوره آرمانا

مقالات روانشناسی، مشاوره و بهداشت روان
استرس و عوامل استرس زا
روانشناس
/ دسته بندی ها: مقالات, مقالات تخصصی

استرس و عوامل استرس زا

استرس و عوامل استرس زا

انجمن روانپزشکی آمریکا (2013-2012) استرس را «الگویی از پاسخ های اختصاصی و غیر اختصاصی یک شخص به محرک های رویدادهایی که تعادل فرد را بر هم زده و همچنین فشار بیش از حد که توانایی فرد برای مقابله را مختل می کند» توصیف می کند.

استرس اصطلاحی کلی است که به دو مفهوم مجزای «عوامل استرس زا»[1] و «فشار»[2] اشاره  دارد. منظور از عوامل استرس زا ویژگی های محیطی یا افکاری است، که منجربه واکنشی نامطلوب در فرد می شود. DSM-5 عامل استرس زا را اینگونه تعریف می کند: «هر نوع عامل هیجانی، فیزیکی، اجتماعی، اقتصادی، یا دیگر عوامل که تعادل طبیعی فیزیولوژیکی، شناختی، هیجانی و رفتاری فرد را مختل می کند». اصطلاح فشار، به واکنش های نامطلوب/ جانبی فرد به عوامل استرس زا اشاره می کند(بامبِر، 2006).

در طول 50 سال گذشته تعاریف مختلفی از استرس ارائه شده است. استرس به معنای مختلفی به کار می رود. عده ای آن را کیفیت محرک بیرونی در نظر می گیرند(مثل یک مصاحبه پراسترس[3])، منظور برخی، پاسخ به محرک است (مصاحبه استرس زا). عده ای نیز استرس را محصول تعامل محرک- پاسخ می دانند(دلیل استرس زا بودن مصاحبه، دشواری آن و عدم آمادگی فرد است) (فیرس و ترال، 1389).

اکثر روانشناسان سلامت فعلی طرفداران رویکرد تعامل گرای سوم هستند. در «مدل تبادلی استرس»، استرس را فرایندی می دانند که شامل، یک رویداد محیطی(عامل استرس زا)، ارزیابی آن (تهدید آمیز/ بی خطر بودن آن)، پاسخ های فیزیولوژیکی، هیجانی، شناختی، رفتاری فرد به آن رویداد و ارزیابی های مجدد(ثانویه) در پی بروز پاسخ ها و تغییر در عوامل استرس زا، هستند(فیرس و ترال، 1389).

استرس اصطلاحی است که از علم فیزیک به عاریت گرفته شده و اولین بار توسط هانس سِلی[4] (1926) مطرح شد. سِلی، جزء گروه دوم نظریه پردازانی است، که استرس را مبتنی بر پاسخ به محرک مفهوم سازی کرده اند. او پاسخ به شرایط پراسترس را در 3 مرحله ی واکنش هشداری، تطبیقی و خستگی/ فرسودگی توصیف کرد(بامبر، 2006). به اعتقاد او، استرس چاشنی زندگی است، می توان تاثیری مثبت، منفی یا خنثی در عملکرد داشته باشد، و رهایی از آن فقط با مرگ امکان پذیر است(حافظی، احدی، عنایتی و نجاریان، 1386).

در رویکرد شناختی- رفتاری که «نظریه  تعاملی»[5] استرس برخاسته از آن است، استرس، به عنوان میانجی شناختی و محصول تعامل بین فرد و محیط در نظر گرفته شده است. طبق این نظریه بیشتر موقعیت ها/ رویدادها در ذات خود استرس زا نیستند، بلکه این ارزیابی و درک فرد از موقعیت/ رویداد است که آن را به «استرس زا بودن» تبدیل می کند(بامبر، 2006؛ و حافظی و همکاران، 1386). به اعتقاد آیرون بک، چگونگی تفسیر و ارزیابی اطلاعات محیطی توسط فرد، واکنش های هیجانی وی را تعیین می کند. این مدل با عنوان «مدل میانجی شناختی استرس»[6] نامیده می شود(بامبر، 2006).

هنگامی که فردی تحت استرس/ فشار است، پردازش اطلاعات وی مختل می گردد، که به صورت تفکر تحریف شده، پریشانی هیجانی، و الگوهای ناسازگارانه ی مرتبط با رفتار بروز می یابد. به عبارتی شناخت به طور مستقیم بین رویدادها/ موقعیت های پراسترس زندگی و پریشانی هیجانی میانجی گری می کند. بک(1984)، در مدلی که ارائه نمود، 6 مرحله را شناسایی کرده است که، با سایر مدل های ارائه شده، مطابقت دارد(بامبر، 2006).

شکل 2-1. مدل میانجی شناختی استرس(بامبر، 2006)

در توضیح این مدل 6 مرحله ای باید گفت: موقعیت ها/ رویدادهای خاص ماشه چکان یا راه انداز واکنش به استرس هستند. شیوه ای که فرد رویداد/ موقعیتی را درک و تفسیر می کند، متاثر از تنظیمات شناختی از قبل موجود در ساختار شناختی او، یعنی باورهای بنیادی است. به عقیده ی بِک، باورهای بنیادی هسته ی اصلی اختلال شناختی تجربه شده توسط فرد، در واکنش به استرس هستند(همان منبع).

ارزیابی فرد از این موقعیت، تهدیدی آشکار برای منافع حیاتی وی است، و همچنین ارزیابی ثانویه از توانائی های خود، چگونگی برخورد و مهار موقعیت، تعیین کننده ی بخش عمده ای از واکنش به استرس هستند و موجب فعال سازی پاسخ های اضطراری می شوند. ارزیابی ثانویه نقش محوری در رشد واکنش های بعدی به استرس دارد. در ادامه برانگیختگی افزایش یافته و پاسخ های جنگ و گریز آغاز می شوند. این افزایش برانگیختگی تا حدی موجب افزایش عملکرد می شود، اما در صورت ادامه موجب کاهش عملکردهای مقابله ای فرد می گردد(همان منبع).

در مرحله ی چهارم، فرد برای مواجهه با اثرات استرس، از راهبردهای تطابق استفاده می کند که در حقیقت بیانگر عملکرد فرد در پاسخ  به استرس های دریافت شده است و به صورت آگاهانه انجام می شود. در صورتی که نتیجه ی راهبردهای انتخاب شده مثبت باشد، و حل آن با موفقیت همراه باشد، تهدید ادراکی حذف، بهزیستی و سلامتی روانی و جسمی به همراه خواهد داشت. اما مواجهه مزمن با عوامل پراسترس و عدم موفقیت در حل و فصل آن، موجب فعال سازی مزمن پاسخ های اضطراری به استرس می شود و رشد نشانه های استرس را به دنبال خواهد داشت، که علاوه بر خود فرد خانواده را نیز تحت تاثیر قرار می دهد(همان منبع).

برسی ادبیات پژوهشی نشان دهنده ی اتفاق نظر درباره ی این موضوع است که، یک تعامل شناختی میانجی بین فرد و محیط وجود دارد. به طور خلاصه مدل شناختی استرس پیوند بین عوامل شناختی، عاطفی، انگیزشی، و رفتاری را با راه اندازهای محیطی، و رشد سندرم استرس نشان می دهد(همان منبع).

طبق تعاریف ارئه شده، یک عامل استرس زا شامل هر موقعیت یا رویدادی است که به نظر می رسد علت آشکارکننده یا تشدیدکننده ی مشکلات سلامت روانی است. بر اساس DSM-IV-TR، دو نوع اختلال به واسطه ی عوامل استرس زا (شدید/ مزمن) ایجاد می شوند، که شامل PTSD و اختلالات انطباقی است. اختلال انطباقی، توسط عوامل استرس زای شایعتری همچون بیماری جسمی و از دست دادن شغل ایجاد می شود. در حالی که، در ابتلا به PTSD، نیاز به عوامل استرس زای خارج از تجربیات عادی مثل سیل، زلزله شدید، تجاوز، جنگ یا شرارت های بشری است(اوتمر و اوتمر، 1391؛ و موریسون، 1390).

منابع:

American Psycological Association Officers.(2012-2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders. Fifth Edition DSM-5Tm. American Psychaitric Pablishing, Washington DC. Library of Congress Cataloging-in-Publication Data.

Bamber M.R,. (2006). CBT for occupational stress in health professionals : introducing a schema-focussed approach. New York: Simultaneously published in the USA and Canada by Routledge.This edition published in the Taylor & Francis e-Library, 2006.

فیرس، ای.جری، و ترال، تیموتی.جی. (1389). روانشناسی بالینی: مفاهیم، روش ها و حرفه. (ترجمه: فیروزبخت، مهرداد). تهران: انتشارات رشد. (سال انتشار به زبان اصلی2002).

حافظی، فریبا، احدی، حسن، عنایتی، میرصلاح الدین، و نجاریان، بهمن.(1386). رابطه ی علّی استرس چالش، استرس مانع پیشرفت، فرسودگی و انگیزش یادگیری با عملکرد تحصیلی در دانشجویان دانشگاه آزاد اسلامی اهواز. دانش و پژوهش در روانشناسی، شماره 32، ص 166-145.

اوتمر، اکهارت، و اوتمر، زیکلیند. (1390). اصول مصاحبه ی بالینی بر مبنای DSM-IV-TR. (جلد دوم). (ترجمه: نصراصفهانی، مهدی.؛ نوحه سرا، شبنم.؛ خادم ارضا، نوشین، و قهاری، شربانو). تهران: انتشارات ارجمند. (سال انتشار به زبان اصلی2002).

موریسون، جیمز.(1390). مصاحبه ی آغازین: ویرایش سوم، (ترجمه: بشردوست، فریبا). تهران: نشر روان. (تاریخ انتشار به زبان اصلی 2008).






[1] Stressor

[2] Strain

[3] Stressful

[4] Hans Selye

[5] Transactional theory

[6]  A Cognitive Mediated Model Stress

مطلب قبلی اضطراب و درمان آن
مطلب بعدی رویکرد شناختی - رفتاری
چاپ
2736

دیدگاه خود را درج فرمایید

افزودن دیدگاه

x
جدیدترین مطالب سایت
فواید در آغوش گرفتن

فواید در آغوش گرفتن

لئو بوسکاليا می گويد: روزی وقتی پس از سخنرانی عمومی، دوستی را که برای دیدارم آمده بود در آغوش گرفتم، آهی کشید و گفت: « چه احساس خوبی! مثل بازگشتن به خانه است، از سفری طولانی.»

کنش ذهنی ناخودآگاه

کنش ذهنی ناخودآگاه

فرض روانکاوانه کنش ذهنی ناخودآگاه از نظر ما ، از یک طرف ، اتساع عظیمی از جانگراییِ (animism) بدوی است که سبب می شود ما نسخه های بدل آگاهیِ خودمان را همه جا دور و برمان ببینیم و از طرف دیگر، گسترشی از تصحیحی است که کانت در دیدگاه ما نسبت به ادراک بیرونی اعمال کرد.

نگاهی به موج کودک آزاری های اخیر.....

نگاهی به موج کودک آزاری های اخیر.....

افزایش نرخ اخبار کودک ازاری در ماه های اخیر موجی از دل مشغولی های واقعی و نگرانی های غیر واقع بینانه را در میان اقشار مختلف در ورای والدین و افراد درگیر در حیطه کودک و نوجوان به راه انداخته است با احترام به این حساسیت های انسانی و تب و تاب موجود به رنج کودکان معصوم ...

سینما، روانشناسی و تحلیل رؤیای فیلم

سینما، روانشناسی و تحلیل رؤیای فیلم

سینما زندگی است، پرشور و جاری... سینما هویّت است، هویتی مستقل در بین ملل. سینما ارتباط است، ارتباطی ماندگار. سینما جان دارد و دنیای سینما، دنیای جادوگران و ساحره هاست، دنیای فانتزی های کودکانه، دنیای رنج، درد، شادی و زیبایی که دقایقی ...

کمال خواهی (Perfectionism)

کمال خواهی (Perfectionism)

"کمال خواهی" یعنی تعیین معیارهای بسیار سخت، که خود تحمیلی هستند و تلاش شدید و بی رحمانه برای دستیابی به آن ها، با وجود مشکلاتی که برای فرد ایجاد می کنند. فرد کمال خواه احساس ارزشمندی خود را تقریبا بر اساس میزان پیگیری و دست یابی به این معیارها تعیین می کند.

مرور مفهومی تروما

مرور مفهومی تروما

اختلال استرس پس از آسیب(PTSD :Post-traumatic stress disorder) از جمله اختلالاتی است که از نظر تاریخچه و سیر پر فراز و نشیب واژه گزینی از نظر تعریف، سبب شناسی، تشخیص، درمان و پیش آگهی بسیار پیچیده و متنوع است.

مدیریت خودکشی

مدیریت خودکشی

خودکشی، مرگِ ناشی از صدماتی است که شخص عمدا به خودش وارد می کند. قصد، فکر، آماده سازی، تلاش ناموفق یا ناکام در بررسی خودکشی مورد اهمیت هستند. شواهد نشان می دهند خودکشی بین افراد ۲۴-۱۵ سال سومین و در بین افراد ۴۴-۲۵ سال چهارمین علت مرگ است. همچنین مهم است بدانیم الگوی خودکشی در کشورهای مختلف متفاوت است.

طرح واره های ناسازگار اولیه (EMS)

طرح واره های ناسازگار اولیه (EMS)

طرحواره[1] ساختاری شناختی برای ادراک، ساماندهی، پردازش و بهره‌برداری از اطلاعات است. طرحواره‌ها در طی زمان نسبتاً ثابت می‌مانند و این منجر به شیوه‌های ثابت برای ادراک و استفاده از اطلاعات می‌شود. طرحواره‌ها در افراد با هم متفاوتند و همین سبب می‌شود که هر فردی اطلاعات را به شیوه ای خاص پردازش کند و رفتاری متفاوت با دیگران داشته باشد...

رویکرد شناختی - رفتاری

رویکرد شناختی - رفتاری

دیدگاه «شناختی- رفتاری» یا «شناختی» در اوایل دهه ی 1950 میلادی مطرح شد. طرح کلی و روش هایی که توسط آلبرت الیس[1]، آرون.تی بک[2]، دونالد مایکنبام[3] و سایر پژوهشگران به وجود آمد، به عنوان روشی کارآمد به طیف وسیعی از مشکلات روانشناختی و اختلال های روانی گسترش یافته است

RSS